ΤΟ ΝΗΣΙ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
Ιστορία του νησιούΜοναστήρια του νησιούΦωτογραφίες του νησιού

 

 

Μοναστήρια του Νησιού

 

    Η Μονή του Αγίου Νικολάου
των Φιλανθρωπινών ή του Σπανού

Εικόνες της Μονής Φιλανθρωπινών

    Στις δυτικές πλαγιές του Νησιού, δυτικά του χωριού, βρίσκεται η Μονή του Αγίου Νικολάου των Φιλανθρωπινών ή του Σπανού. Το τελευταίο όνομα σχετίζεται με κάποια οικογένεια Σπανού που φαίνεται, ευεργέτησε τη Μονή κατά την τελευταία περίοδο της Τουρκοκρατίας. Με την ίδρυση και την ιστορία του μοναστηριού συνδέεται όμως άμεσα η μεγάλη βυζαντινή οικογένεια των Φιλανθρωπινών, της οποίας πολλά μέλη έλαβαν μεγάλα αξιώματα στη διοίκηση του βυζαντινού κράτους. Κλάδος της οικογένειας αυτής μετοίκησε από την Κωνσταντινούπολη στα Γιάννενα με την ίδρυση του Δεσποτάτου της Ηπείρου (1204).

    Κτήτωρ της Μονής αναφέρεται στην υπέρθυρη επιγραφή του κυρίως ναού ο Μιχαήλ Φιλανθρωπινός (1292) ιερεύς και οικονόμος της Αγιωτάτης Μητροπόλεως Ιωαννίνων. Για τον Μιχαήλ Φιλανθρωπινό γνωρίζουμε ακόμη ότι είχε εκλεγεί Μητροπολίτης Ιωαννίνων, αλλά προτού μεταβεί στην Κωνσταντινούπολη, για να πάρει το χάρισμα της αρχιερωσύνης, πέθανε (1342) και τάφηκε ίσως στον νάρθηκα κατά την βυζαντινή συνήθεια.

    Ο αρχικός ναός του Μιχαήλ , σύμφωνα με την υπέρθυρη επιγραφή του κυρίως ναού, χτίστηκε το 1292.

Οι Φιλανθρωπινοί
Οι επτά φιλόσοφοι

    Αξιοσημείωτο είναι ότι στο νότιο εξωνάρθηκα και αριστερά της εισόδου εικονίζονται ολόσωμοι επτά "φιλόσοφοι", ο Πλάτων, ο Απολλώνιος , ο Σόλων, ο Αριστοτέλης, ο Πλούταρχος, ο Θουκυδίδης και ο Χείλων. Επάνω από τις μορφές μία επιγραφή επεξηγεί το λόγο της παρουσίας των στο ναό : Οι επτά άνδρες " συνεδριάσαντες σε κάποιο σπίτι των Αθηνών διακήρυξαν τη θεία ενανθρώπιση και την παρουσία του Χριστού ".

    Σύμφωνα με τη γραπτή παράδοση του 19ου αιώνα, λειτούργησε εδώ με την ανέγερση της πρώτης Μονής ή, σύμφωνα με άλλη εκδοχή, από τα μέσα του 16ου αιώνα Εκπαιδευτήριο.

    Σχετική σελίδα: Η Μονή από το Υπουργείο Πολιτισμού

 

Η Μονή Αγίου Νικολάου Ντίλιου
ή Στρατηγοπούλου ή Δεσποτών


Το καθολικό της μονής
Εικόνες από τη Μονή Αγίου Νικολάου Ντίλιου

    Βρίσκεται λίγο νοτιότερα της Μονής Φιλανθρωπινών και οφείλει το όνομά της στη Γιαννώτικη οικογένεια Ντίλιου, η οποία επισκεύασε, φαίνεται, τη Μονή. Μέλος της οικογένειας αυτής, ο Γεώργιος Ντίλιος, έστειλε από τη Βενετία στη Σχολή του Γκούμα των Ιωαννίνων πλούσια βιβλιοθήκη (1698). Το όνομα Στρατηγόπουλος συνδέεται πάλι με τη μεγάλη βυζαντινή οκογένεια της Κωνσταντινούπολης, που θα εγκαταστάθηκε στα Γιάννενα όταν ιδρύθηκε το Δεσποτάτο.

    Όπως είναι γνωστό, ο Μιχαήλ Στρατηγόπουλος κατέλαβε αιφνιδιαστικά την πρωτεύουσα του Βυζαντίου (1261). Ένας της οικογένειας αυτής, ο Σίμων Στρατηγόπουλος, " κεφαλή της χώρας " κατά το τοπικό Χρονικό των Τόκκων, επεμβαίνει, μαζί με το γιο του Παύλο, στην εξέγερση του 1411 στα Γιάννενα, που είχε ως αποτέλεσμα την έξωση της Ευδοκίας, χήρας του Δεσπότη Ιζαού, και την ανάδειξη του νέου Δεσπότη των Ιωαννίνων, του Κάρολου Τόκκου (1411).

    Στον " καπετάνον " (Σίμωνα) Στρατηγόπουλον και στο γιο του Κυρ Παύλον και στους λοιπούς άρχοντες των Ιωαννίνων απευθύνεται ο ορισμός του Σινάν Πασά για την υποτεγή της πόλης στους Τούρκους (1430). Σύμφωνα με την παράδοση του 19ου αιώνα, λειτούργησε και εδώ Εκπαιδευτήριο, αν και δεν είναι απόλυτα βέβαιο αν η Μονή αυτή είναι η ιστορική Μονή Στρατηγοπούλου.

    Το Καθολικό είναι ο απλός τύπος του μονόκλιτου ναού, με την ημικυκλική αψίδα του Ιερού, που εξέχει ανατολικά, και με νάρθηκα στη δυτική πλευρά.

 

Η Μονή του Αγίου Νικολάου Mεθοδίου
ή Παναγία η Ελεούσα
(ή Γκιούμα ή Γκιουμάτων ή Μεθοδάτων)

    Επονομαζόμενη των Γκιουμάτων, από τη γνωστή κατά τα μέσα του 16ου αιώνα και αργότερα Γιαννιώτικη οικογένεια Γκιούμα ή Γκιόνμα, είναι σήμερα περισσότερο γνωστή ως Παναγία η Ελεούσα.

Εικόνες της Παναγίας Ελεούσας
Οι κτήτορες της μονής

    Η μετονομασία οφείλεται στη θαυματουργή εικόνα του 15ου αιώνα της Παναγίας της Ελεούσας, που βρίσκεται στο νάρθηκα του ναού. Σ'αυτή παρίστανται η Παναγία Βρεφοκρατούσα, γέρνοντας τρυφερά το κεφάλι προς το πρόσωπο του Χριστού, κατά τον τύπο της εικόνας της Γλυκοφιλούσας. Σύμφωνα με μια ενθύμιση του έτους 1584, η εικόνα βρισκόταν στη Μονή της Αγίας Παρασκευής στα Γιάννενα ( όπου βρίσκεται σήμερα το μέγαρο της Νομαρχίας ). Με τη μετατροπή του ναού σε τζαμί, στο τέλος του 15ου αιώνα, η εικόνα διασώθηκε από Χριστιανούς. Φαίνεται λοιπόν ότι στο μεταξύ, τα ίχνη της θαυματουργής αυτής εικόνας είχαν χαθεί, όταν το 1584 μία μοναχή, η Παρθενία, ενυπνιασθείσα, βρήκε την εικόνα και τη μετέφερε στο μοναστήρι αυτό του Νησιού. Η παράδοση επιβεβαιώνεται από την αφιερωματική επιγραφή, χαραγμένη στην αργυρή επένδυση της εικόνας.

 

Η Μονή του Αγίου Παντελεήμονα

    Βρίσκεται στην ανατολική ακτή του Νησιού, προς τα νότια του χωριού, περιστοιχισμένη από αιωνόβια πλατάνια. Από τη Μονή διατηρούνται σήμερα το Καθολικό, μικρή τρίκλιτη βασιλική, με ξύλινη μεταγενέστερη οροφή και ημικυκλική αψίδα και τα τρία κελιά του μοναστηριού. Στο μεσαίο από τα κελιά σκοτώθηκε ο Αλή Πασάς στις 24 Ιανουαρίου 1822. Οι διάτρητες από τις σφαίρες σανίδες του πατώματος αντικαταστάθηκαν πριν από τριάντα περίπου χρόνια.    

    Ο ναός ανάγεται πιθανόν στον 17ο αιώνα. Όπως αναφέρεται στην Αυτοβιογραφία των δύο γνωστών αδελφών Αψαράδων, του Νεκταρίου και του Θεοφάνους, υπήρχε εκεί κοντά ησυχαστήριο στη μνήμη του Αγίου Παντελεήμονα πολύ πριν από τον 16ο αιώνα, όπου είχε μονάσει ο ασκητής Αντώνιος.

 

Η Μονή του Προδρόμου

Το καθολικό της Μονής Προδρόμου

    Βρίσκεται λίγο νοτιότερα της Μονής του Αγίου Παντελεήμονα, πίσω από τα κελιά που σκοτώθηκε ο Αλή Πασάς. Επάνω από το νάρθηκα υψώνεται απότομος βράχος που σχηματίζει φυσική σπηλιά, ενδιαίτημα των παλαιών ασκητών. Σήμερα διατηρούνται ο ναός, των αρχών του 16ου αιώνα, και αριστερά του ένα νεώτερο οίκημα.

    Το Καθολικό συνδιάζει φαινομενικά τον Σταυρεπίστεγο τύπο με τον τρουλλωτό σταυροειδή με πλάγιους χορούς, το γνωστό ως αγιορείτικο ή αθωνιτικό. Τον αγιορείτικο τύπο γνώρισαν οι κτήτορες του ναού, Θεοφάνης και Νεκτάριος Αψαράδες, από τη διαμονή τους στο Άγιον ΄Ορος, και τον εφάρμοσαν 40 χρόνια αργότερα στο Καθολικό της Μονής Βαρλαάμ των Μετεώρων (1548).

    Από την Αυτοβιογραφία των δύο μοναχών εξάγεται ότι ο ναός χτίστηκε κατά τα έτη 1506 - 1507 επάνω στα ερείπια άλλου παλαιότερου βυζαντινού ναού.

 

H Mονή Μεταμόρφωσης του Σωτήρα


Το καθολικό της Μονής
Ο ιδρυτής Αββακούμ
Τοιχογραφία της μονής

    Η Μονή Μεταμόρφωσης του Σωτήρα βρίσκεται στα νοτιοανατολικά της Μονής Ελεούσας. Ιδρύθηκε, κατά τον Ι. Βελούδον, το 1696, εκτός δε από την εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα είχε και μία άλλη, της Αγίας Βαρβάρας.Καταστράφηκε το 1822 από τους Αλβανούς, αλλά ξαναχτίστηκε το 1850 από τον δραστήριο ηγούμενο της Μονής Ελεούσας Αββακούμ. Από τότε οι ηγούμενοι της Μονής Έλεούσας έφεραν τον τίτλο " Ελεούσης και Σωτήρος ".

    Ο ιερομόναχος Αββακούμ ίδρυσε, το 1871, κατά το Λαμπρίδη ή το 1874, κατά τον Παπαγεωργίου, και την Αββακούμειο Ιερατική Σχολή, στα δυτικά της Μονής.

 

Η Μονή Προφήτη Ηλία

Το καθολικό
Τοιχογραφία

    Από την Μονή του Προφήτη Ηλία, που βρίσκεται στην κορυφή του Νησιού, σώζονται σήμερα, το καθολικό, μονόκλιτη βασιλική με πρόναο, κυρίως ναό και Ιερό Βήμα και ίχνη από τα κατεστραμμένα κελιά της.

    Στην κορυφή του Νησιού, γύρω από την Μονή, υπάρχουν υπολλείματα των οχυρωματικών έργων του Αλή Πασά, του 1822 και εκ μπετόν αρμέ τουρκιά πυροβολεία του πολέμου 1912-13.

 

    Πηγές :

    Σωτ. Ι. Δάκαρη, "Το Νησί των Ιωαννίνων - Ιστορία, Μνημεία, Μουσείο", Εκδόσεις Δήμου Ιωαννιτών, 1998.
Νίτσα Σινίκη-Παπακώστα, "Ήπειρος - Εκκλησίες και Μοναστήρια", Εκδόσεις Δωδώνη, 1996.
Δημήτρης Καμαρούλιας, "Τα Μοναστήρια της Ηπείρου", Εκδόσεις Μπάστας-Πλέσσας.

 

Αρχική σελίδα εισόδου
Ελληνικά (Αρχική σελίδα)English Start Page
Το σχολείο μας
Δραστηριότητες του σχολείου μας
Ο νομός Ιωαννίνων
Η πόλη των Ιωαννίνων
Η λίμνη Παμβώτιδα
Το νησί των Ιωαννίνων
Επιστροφή στην κορυφή της σελίδας για συνέχιση της πλοήγησης